Orta Çağ İslam Dünyasında Ortaklık ve Kar

Bu çalışma Abraham Udovitch’in Orta Çağ ve Yakın Doğu’nun iktisadi ve sosyal hayatı üzerine yaptığı akademik çalışmaların en önemli ürünlerinden biridir. Nitekim konuya dair kaleme alınan müteakip çalışmalarda Udovitch’in eserine yapılan atıflar bu kanaati destekler niteliktedir. Eser genel anlamda İslam’ın Orta Çağ’da Hanefi, Mâlikî ve Şâfiî mezhepleri bağlamında öngördüğü ortaklıkları ve yazara göre bu ortaklıklardan esinlenen ve hatta bizzat kendisi olan Avrupalı commenda akitlerini hem müstakil hem de karşılaştırmalı olarak ele almaktadır.Udovitch eserin giriş bölümünde ortaklık ve commenda akitlerini, “Orta Çağ İslam dünyasının ticari hayatının kusursuz birer nitel bileşeni” olarak tanımlamaktadır. Mezkûr tanımlamadan anlaşılacağı üzere bu eser, ortaklık ve commenda akitlerinin nitel yönlerini ele almış, yine yazarın ifadeleri ile “kaynak ve doküman yetersizliğinden dolayı Orta Çağ ticaretinin nicel taraflarına dair araştırma yapmanın büyük ölçüde imkânsız olması” sebebiyle ortaklık ve commenda akitlerinin nicel yönlerineyer vermemiştir.Eserde temel olarak karşılaşacağımız kavramlar mufâvaza, inân ve mudârebe ortaklıkları (İslam fıkhı bağlamında) ve commendadır. Söz konusu akitlerin Orta Çağ İslam dünyasının iktisadi ve sosyal hayatında oynadığı rolü ve Orta Çağ Avrupası ile ilişkilerini açık bir şekilde ortaya koyan Udovitch, “commendanın İslam öncesi Arap kervan ticareti bağlamında geliştirilen Arap yarımadasına özgü bir kurum olması oldukça muhtemel görünmektedir” ifadeleri ile commendanın kökenine direkt olarak işaret etmekte ve bu tezini pek çok arşiv belgesi ile desteklemektedir.Bu çalışma günümüz faizsiz finans literatüründeki Orta Çağ iktisadi hayatına yönelik araştırmalar arasında ortaklıklara dair yapılan en kapsamlı eserlerden biri olması hasebiyle okuyucuya doyurucu bilgiler vermekte ve söz konusu akitlere, fıkıh ile ticari uygulama arasındaki uyum veya uyumsuzluk veçhelerinden bakarak okur için farklı bir bakış açısı sunmaktadır.