Şeytan

Tolstoy,  Şeytan’ı,  Anna  Karenina’dan  yaklaşık  on  yıl   sonra,  1898  yılının  Kasımı’nda  yazmıştır.  Bu  ilginç  uzun  öykü,  okuru, Kreutzer Sonat ile birlikte Tolstoy evreninin en temel iki sorunsalıyla bir kez daha karşı karşıya getiren sınırlı bir özet gibidir: Taşra aristokrasisine  dayalı  ideal  “aile  mitosu”yla ve kadının bir baştan çıkartıcı olduğu anlayışıyla Tolstoy, bu öyküde, etkilendiğini bildiğimiz Schopenhauer irade felsefesinin sanki bir uygulamasını gerçekleştirir. Orada türün devamından  öteye  bir  amacı  bulunmayan “irade”,  “cinsel  dürtü”  olarak  kişiyi  sürükler durur. Bu durumda şeytan, içimizdeki o karşı konulmaz dürtüdür. Dışarıdaki şeytan kadın ise, bu dürtüyü uyaran nesneden başka bir şey değildir.