Sultan Abdülaziz Han ve Darbeci Paşalar

Sultan Abdülaziz Han'a karşı gerçekleştirilen hareket, kan ve gözyaşı dolu darbe geleneğinin temelini oluşturmaktadır. Hakkın kuvvette olduğuna inanan insanların ruh anatomisi, ahlakî yapıları ve çıkar ilişkileri Abdülaziz Han'a yapılan darbede de sonrasında da belirleyici etkenler olmuştur. İç ve dış güç odaklarının kukla gibi oynattıkları darbecilerin yakından incelenmesi "darbe psikolojisi"ni anlamamıza yardımcı olacaktır. Sultan Abdülhamid Han’ın büyük bir çaresizlik içinde söylediği "Yabancı elleri ciğerlerimin içinde hissediyorum; sadrazamlarımı, vezirlerimi satın alıyor ve mülküme karşı kullanıyorlar" sözünün ibretli sırlarını, ancak yakın bir bakışla anlayabiliriz.