Anayasa Hukuku Dersleri (Genel Esaslar)

İÇİNDEKİLERANAYASA HUKUKU DERSLERİ-17 HAKKINDA IIIBAŞLICA KISALTMALAR VII1. BÖLÜMGENEL GİRİŞ: ANAYASA VE HUKUKUI.- ANAYASALARIN ORTAYA ÇIKIŞI VE EVRİMİ 2A) ANAYASACILIK HAREKETLERİ 21.- Anayasacılığın ilk yüzyılı 32.- Yirminci yüzyıl anayasacılığı 73.- Çok düzeyli ve çevresel anayasacılık çağı 9B) ANAYASAL AYRIMLAR 121.- Maddî anlamda ve şeklî anlamda anayasa 122.- Sert (katı) anayasa ve esnek anayasa 123.- Yazılı anayasa ve kodifiye edilmemiş anayasa 134.- Üniter devlet ve federal devlet anayasaları 155.- Çerçeve anayasa ve düzenleyici anayasa 15C) HUKUK DEVLETİ 171.- Hukuk devleti ve anayasa: paralel evrim süreci 182.- Biçim ve düzenek olarak hukuk devleti 203.- Maddi ve içerik olarak hukuk devleti 22II.- ANAYASALARIN YAPIMI VE DEĞİŞTİRİLMESİ 25A) ANAYASA YAPIMI: KURUCU İKTİDAR 261.- Kopma dönemi ve anayasal düzenin devamlılığı 272.- Otoriter ve demokratik usuller 283.- Yapım usulleri ve anayasal demokrasi 33B) ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLMESİ: TÜREV (TALİ) KURUCU İKTİDAR 331.- Usul kuralları: teklif-kabul-onama 342.- Ortam ve koşullara ilişkin kayıtlamalar 383.- Maddi ve içerikle ilgili kayıtlamalar 40C) KURUCU İKTİDAR VE ULUSLARARASI HUKUK 451.- Kurucu erk ve uluslararası kuruluşlar 452.- Uluslararası hukuk ve anayasal içerik 463.- Karşılaştırmalı anayasa hukuku ve sınıraşan anayasacılık 47III.- ANAYASANIN ÜSTÜNLÜĞÜ VE YORUMU 48A) ÜSTÜN NORM OLARAK ANAYASA 481.- Program anayasa ve normatif anayasa ayrımı 482.- Kurallar kademelenmesi ve enüst norm 503.- Hukuk dallarının anayasalaşması 51B) ANAYASA HUKUKUNDA YORUM VE YÖNTEM 541.- Yorum ilkeleri 542.- Klasik yorum yöntemleri 563.- Anayasa hukuku ve siyaset bilimi 57C) ANAYASA HUKUKU KONULARINDA GENİŞLEME 591.- Kurumsal anayasa hukuku 602- Özgürlükler anayasa hukuku 613.- Çevresel/ülkesel anayasa hukuku 614.- Anayasa adaleti: anayasanın güvencesi. 612. BÖLÜMDEVLET VE SİYASAL İKTİDARI.- DEVLET: HUKUKÎ TANIM ÖĞELERİ 63A) ÜLKE: YERYÜZÜ PARÇASI (TOPRAK/MEMLEKET) 641.- Ülke sınırlarının belirliliği ve sürekliliği ilkesi 642.- Egemenlik yetki alanı ve sınırları 683.- Barış Andlaşması: “Topraklara İlişkin Hükümler” 69B) İNSAN TOPLULUĞU (NÜFUS) 721.- Halk (ahâli) ve ulus (millet) 722.- Ulus-devlet 743.- Çokuluslu devlet 76C) HUKUKÎ VE SİYASAL ÖRGÜTLENME DEVLET 77II.- SİYASAL İKTİDAR VE DEVLET 79A) İKTİDAR OLGUSU VE DEVLET İKTİDARI 791.- Genel olarak iktidar 792.- Evrimi bakımından devlet iktidarı 803.- Zaman ve mekân ilişkisi yönünden devlet iktidarı 81B) DEVLET İKTİDARININ AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ 821.- Meşruluk: kavram ve kaynaklar 822.- Süreklilik: iktidarın kurumsallaşması 853.- Egemenlik (hakimiyet): yetki tekeli ve sınırları 86C) EGEMENLİK ANLAYIŞININ EVRİMİ 861.- Teokratik (ilahi) anlayıştan demokratikegemenliğe 862.- Asli ve üstün iktidar olarak egemenlik 873.- Egemenlik kavramının evrimi ve sınırları 88III.- SİYASAL ÖĞRETİLERE GÖRE DEVLET 93A) SİYASAL KAVRAM TANIMLARI 931.- Siyasal öğreti 942.- Siyasal rejim 943.- Siyasal sistem 95B) BAŞLICA DEVLET ANLAYIŞLARI 961.- Liberal devlet 962.- Sosyalist devlet 993.- Faşist devlet 101C) KURAM VE UYGULAMA AYRIŞMASI 1021.- İktidar sorunu ve proletarya diktatörlüğü 1022.- Refah devleti ve sosyal devlet 1043.- Dijitalleşme ve e-devlet 1073. BÖLÜMERKLER (İKTİDARLAR) AYRILIĞI (YÖNETİM BİÇİMLERİ VE DEVLET BİÇİMLERİ)I.- DEVLETİN İŞLEVLERİ: YASAMA/YÜRÜTME/YARGI 112A) YASAMA (TEŞRİ) 1121.- Yasamanın yapısı: tek meclis ve çift meclis 112a) Tek veya çift meclis: gereklilik mi, tercih mi? 112b) Meclislerin oluşumu, görev süresi ve sona ermesi 113c) İkinci meclis üzerine tartışmalar 1142.- Yasama işlevi ve işlemleri 118a) Çalışma tarzı ve işleyişi 118b) Yasamanın işlevleri 120c) Yasama işlemleri: Kanun ve kararlar 1223.- Yasama: temsil görevi ve temsilci statüsü 125B) YÜRÜTME (İCRA) 1271.- Yürütmenin yapısı: tekçi ve çift kanatlı 1282.- Yürütmenin işlemleri ve düzenleyici normlar 1303.- Olağanüstü yönetim usulleri 132C) YARGI (KAZA) 1341.- Yargı bağımsızlığı 1342.- Yargı düzenleri: tekli veya ikili düzen 1353.- Yargı ve demokrasi 136II.- YATAY ERKLER AYRILIĞI: YÖNETİM BİÇİMLERİ (SİYASAL REJİMLER/HÜKÜMET SİSTEMLERİ) 137A) KURAMSAL TEMELLER VE FARKLI UYGULAMALAR 1371.- Erkler ayrılığının tanım öğeleri 1372.- Yatay erkler ayrılığı 1403.- Başlıca demokratik yönetimlerin tanım öğeleri 141B) PARLAMENTER REJİM 1461.- Parlamenter rejimin temel düzenekleri 1472.- Klasik ve rasyonelleştirilmiş parlamenterizm 1503.- Parlamenter rejim coğrafyası ve Türkiye 151C) BAŞKANLIK REJİMİ 1561.- Başkan ve Kongre’nin karşılıklı etki araçları 1562.- Uygulamada başkanlık rejimi 1583.- Başkancı rejimler ve Türkiye 160III.- DÜŞEY ERKLER AYRILIĞI: DEVLET BİÇİMLERİ 165A) ÜNİTER (TEKİL/TEK YAPILI) DEVLET 1651.- Merkeziyetçi üniter devlet 1662.- Adem-i merkeziyetçi üniter devlet 1673.- Yetki genişliği ve adem-i merkeziyet birlikteliği 168B) BÖLGESEL/BÖLGELİ DEVLET 1711.- Bölgesel yasama yetkisi 1722.- Bölgesel özerklik alanı 1723.- Devletin birlik güvencesi: Anayasa Mahkemesi 175C) FEDERAL DEVLET 1751.- Federal devletin örgütlenmesi 1762.- Federalizmin oluşumu: ayrışma ve birleşme 1793.- Devlet birlikleri, konfederasyon ve Avrupa Birliği 1814. BÖLÜMDEMOKRASİI.- DEMOKRASİ KURAMLARI VE EVRİMİ 187A) MONARŞİ, CUMHURİYET VE DEMOKRASİ 1871.- Monarşi (monos arkhein) 1882.- Cumhuriyet (res publica) 1893.- Demokrasi (demoskratos) 190B) İKİ DEMOKRATİK EGEMENLİK ANLAYIŞI 1911.- Halk egemenliği 1912.- Ulus (millet) egemenliği 1933.- Anayasalarda egemenlik 195C) TEMSİLİ, YARI VE DOĞRUDAN DEMOKRASİ 1961.- Temsilî hükümet ve evrimi 1972.- Yarı-doğrudan demokrasi 2003.- Doğrudan demokrasi üzerine 205II.- SEÇİMLER VE SİYASAL PARTİLER 206A) SEÇİMLER 2071.- Seçimin temel kavramları 2072.- Seçim sistemleri 2123.- Seçimlerin denetimi: kurul mu, mahkeme mi? 215B) SİYASAL PARTİLER 2161.- Parti sistemleri 2172.- Parti örgütleri 2183.- Partiler hukuku 219C) PARTİLER VE SEÇİMLER ARASINDA İLİŞKİLER 220III.- ÇOĞUNLUKÇU VE ÇOĞULCU DEMOKRASİ 222A) ERKLER AYRILIĞI ÖLÇÜTÜNÜN YETERSİZLİĞİ VE ALT SİSTEMLER 222B) ANAYASAL DENGE VE DENETİM DÜZENEKLERİ 2251.- Erkler ayrılığı düzlemi 2262.- Merkez - çevre (yerel) ilişkileri 2273.- Devlet - toplum ilişkileri ve uluslararası toplum 227C) SİYASAL İKTİDARIN ELDEĞİŞTİRME GÜVENCELERİ 2281.- Siyasal iktidarın eldeğiştirme koşulları 2282.- Demokratik görünümlü yönetimler: seçimlerin araçsallaştırılması 2303.- Diktatörlük ve “seçimle gelen krallar” 2315. BÖLÜMÖZGÜRLÜKLER ANAYASA HUKUKUI.- HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KAYNAKLARI 235A) TEMEL KAVRAMLAR 2351.- Hak ve özgürlük (hürriyet) 2362.- Eşitlik (müsavat) 2373.- Haysiyet (onur) 238B) ÖZGÜRLÜK VE HAKLARIN İTİCİ GÜÇLERİ 2401.- Fikri (düşünsel), toplumsal ve hukuki temeller 2402.- Hak ve özgürlüklerin evrimi 2433.- Devletin hak ve özgürlük yükümlülükleri 246C) HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN HUKUKÎ KAYNAKLARI 2471.- Anayasalar 2472.- Anayasal değerde kaynaklar 2533.-Uluslararası belgeler ve yargı mercileri 255II. HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN DÜZENLENMESİ 257A) HAK VE ÖZGÜRLÜKLER YELPAZESİ VE AYRIMLAR 2571.- İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (İHEB) 2572.- Statü ve kuşaklara göre ayrımlar 2583.- Hak ve özgürlük öznelerine göre ayrımlar 261B) BAŞLICA HAK VE ÖZGÜRLÜKLER 2621.- Kişi özgürlükleri ve toplu özgürlükler 263a) Dokunulmaz haklar ve yaşam hakkı 263b) Kişi güvenliği ve özgürlükleri 264c) Düşünce ve inanç özgürlükleri 266d) Toplu (kolektif) özgürlükler 2692.- Sosyal ve mesleki ilişkilere göre hak ve özgürlükler 271a) İktisadi haklar 271b) Sosyal haklar 272c) Kültürel haklar 2743.- Siyasal haklar ve özgürlükler 276C) HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN YORUMU 2781.- Yorum Yöntemlerinin Özgürlüklere Uygulanması 2792.- Anayasa iç yorum: içerik ve sistematik 281a) Özgürlük ve haklarda geçişler 282b) Bölümler arası ilişki bakımından 283c) “Genel hükümler” ve “genel esaslar” bağlamında 2843.- Uluslararası belgeler ışığında yorum 285a) Yasa - uluslararası belge 286b) Anayasa - insan hakları sözleşmesi 286c) Anayasa - uluslararası hukuk 286III.- HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN GÜVENCE SİSTEMİ 287A) DÜZENLEME VE SINIRLAMA İLKE VE ÖLÇÜTLERİ 2871.- Düzenleme ilkeleri 2882.- Sınırlama neden ve ölçütleri 2893.- Olağanüstü yönetimler ve geçici önlemler 293B) ULUSAL GÜVENCE SİSTEMİ 2961.- Koruyucu kurallar ve güvence ölçütleri 2962.- Özerk ve uzman kurumların işlevi 2993.- Usule ilişkin haklar 301C) ULUSLARARASI GÜVENCE SİSTEMİ 3021.- Hak ve özgürlük belgeleri 3032.- İdari ve siyasal nitelikte koruma düzenekleri 3043.- Yargısal koruma: İnsan Hakları AvrupaMahkemesi 3066. BÖLÜMÇEVRESEL ANAYASA HUKUKUI.- ULUSLARARASI HUKUKUN ANAYASA HUKUKUNA ETKİSİ 312A) ÇEVREDEN İKLİME BİRLEŞMİŞ MİLLETLER 3121.- Birleşmiş Milletler ve ülkeler 3122.- İklim değişikliği sözleşmeleri 3143.- Uluslararası hukuk ve ulusal hukuk 316B) ÜLKESEL DÜZENLEMELER VE ÇEVRE KORUMASI 3191.- Anayasalarda ülke ve çevre 3202.- Koruma ödev ve/veya yükümlülüğü 3233.- Devletin örgütlenme biçimi ve çevresel yetkiler 324C) MADDİ VE USULE İLİŞKİN HAKLAR 3261.- Çevre haklarından doğa haklarına 3262.- Usule ilişkin haklar 3283.- Çevre ve demokrasi 330II.- ÇEVRESEL ANAYASA HUKUKUNUN OLUŞUMU 332A) KAVŞAK HUKUK DİSİPLİNİ 3321. Çevre ve Anayasa : etkileşim ve karşılıklı katkılar 3332.- Erkler ayrılığı ve çevresel adalet 3363.- Etkililik ölçütleri ve geriye götürülemezlik ilkesi 338B) ÇEVRESEL ANAYASA HUKUKU : PARADİGMADEĞİŞİKLİĞİ Mİ ? 340C) TÜRKİYE: "ANAYASA'NIN EKOSİSTEM AÇISINDAN OKUNMASI” 344III.- DEVLET EGEMENLİĞİNİN SINIRLARI: AFETLER VE SALGIN HASTALIKLAR (PANDEMİ) 355A) AFETLER VE HUKUKU 3561.- Bütünleşik Yönetim: öncesi/sırası/sonrası 3562.- Uluslararası Sözleşmeler 3583.- Anayasal çerçeve ve yasal düzenleme gereği 360B) COVİD-19 VE SALGIN HASTALIKLARDA (PANDEMİLERDE) SÜREKLİLİK 363C) SINIRAŞAN ANAYASACILIK VE DÜNYA ANAYASACILIĞI ÜZERİNDE YENİDEN DÜŞÜNMEK 3681.- Sınıraşan anayasacılık 3692.-Uluslararası insancıl hukuk ve ekolojikmüdahale 3703.- Anayasa hukukuna içkin bir dal 3727. BÖLÜMANAYASA ADALETİ: İKTİDARIN DENETİMİI. ANAYASA YARGISI 375A) ANAYASAL YARGI MODELLERİ 3761.- ABD: Yüksek Mahkeme Modeli 3762.- Avrupa Modeli: Anayasa Mahkemesi 3793.- Anayasa yargısının işlevi 382B) YAPILANMA/ YETKİ ALANI VE USUL İLKELERİ 3831.- Anayasa yargıçları: nitelik ve seçim 3832.- Yapılanma: Tek daire/Çift Daire/Bölüm 3883.- Usul farklı, gerekçe ortak 389C) ANAYASA UYUŞMAZLIĞI 3931.- Kurumlar uyuşmazlığı 3932.- Demokratik düzeneklerin denetimi 3963.- Normlar uyuşmazlığı üzerinde denetimi 4004.- Yasama kararlarının denetimi 4015.- Yargı kararları üzerinde denetimi veya hak ihlali denetimi: anayasa şikâyeti 401II.- ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİMİ 402A) DENETİMİN KONUSU VE ÖLÇÜ NORMLAR 4021.- Yasalar, Anayasalar ve uluslararası sözleşmeler 4032.- Ölçü normlar: Anayasa ve uluslararasısözleşmeler 4083.- Yasamanın hareketsizliği (ihmal) 413B) ANAYASA DAVASI 4141.- İptal davası (soyut/in abstracto) ile denetim 4142.- İtiraz yolu ile (somut/in concreto) denetim 416a) Önsorun 416b) Bekletici sorun 417c) Anayasa mahkemesi kararı ve sonuçları 4183.- Anayasa şikâyeti (bireylerin başvurusu) üzerinedenetim 420a) Anayasa şikâyeti veya bireysel başvuru 420b) İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi ve AnayasaMahkemeleri 423c) İHAM kararlarının Anayasa Mahkemelerine etkisi 426C) DENETİMİN ZAMANI 4301.- Yürürlüğe girmeden önce (a priori) denetim 4302.- Yürürlüğe girdikten sonra (a posteriori) denetim 4313.- Önceden ve sonradan denetim birlikteliği 432III.- UYGUNLUK DENETİMİNİN KAPSAM VE ETKİLERİ 435A) BİÇİM VE ESAS DENETİMİ 4351.- Biçim yönünden 4352.- Yetki bakımından 4363.- Esas bakımından 437B) KARAR TEKNİK VE TÜRLERİ 4381.- “Basit” kararlar 4392.- “Yorumlayıcı” kararlar ve gerekçelendirme 440a) Yorum kayıtlarının anlamı 440b) İki tipik örnek: Belçika ve İspanya 442c) Yorum kayıtlarının gerekçesi 4443.- Yasama organına çağrı kararları 445C) KARARLARIN ETKİ VE SONUÇLARI 4471.- Kararların kesin ve bağlayıcı özelliği 4472.- Kararların zaman yönünden etkisi 4493.- Askıya alma/yürürlüğü durdurma/geçici tedbir 452DİZİN 457KAYNAKÇA 469