Ekonomi Politikasının Temelleri

GİRİŞÇağımızda her şey çok hızlı bir gelişme ve değişme süreci içerisinde bulunmaktadır. Bugelişme ve değişime uğrayan bilim dallarından biri de ekonomidir. Ekonomi bilim dalı, özellikle1936 yılında Keynes’in “Genel Teori”sini yayınlamasından sonra ve II. Dünya Savaşınınbitiminden itibaren büyük bir gelişme göstermiş bulunmaktadır. Yeni bilim dallarının doğduğuve geliştiği bu süreç içerisinde ortaya çıkan en önemli ekonomi bilimi alt dallarından biri olan“Ekonomi Politikası” alt bilim dalıdır.Uygulamalı ekonomi olarak ekonomi bilim dalının tarihi geçmişi en azından insanlıktarihi kadar eskidir. Ancak, bir bilim olarak kendini kabul ettirmesi o kadar eski değildir.Özellikle 1960’lı yıllardan itibaren ekonomi politikası hızlı bir gelişme göstermiştir. Klasiklerinmüdahalelerden uzak ekonomi politikası görüşleri, gelişme süreci içerisinde büyük değişiklikleryaratarak, sonunda Keynes’le birlikte müdahaleciliği ön plana çıkarmıştır. Bu durumda,müdahale araçlarının ve bu araçları kullanarak belli amaçları gerçekleştirme isteğidoğrultusunda ekonomik süreç, kendi akışına bırakılmayıp, arzulanan yönde etkileyip,yönlendirmeyi hedef seçmiştir. Bu bağlamda, bu bilim dalına duyulan ihtiyaç, günümüzdeönemini daha da artırmış bulunmaktadır.Bir yandan ekonomik süreç ve yapıların artan oranda karmaşık ve çok boyutlu bir içerikkazanması, diğer yandan temel ekonomik sorunların çözümsüz beklemesi ve hatta çözümarayışlarının yoğunlaşması, bilim olarak ekonomi politikasına olan gereksinimi daha daartırmıştır. Zaten, ekonomiyi bir sistemler bütünü haline getiren ve bir disiplin içerisindeinceleyen A. Smith’de kitabına politik ekonomi adını vermemiş miydi.Günümüzde giderek daha çok karmaşık hale gelen ekonomik ve sosyal ilişkilernedeniyle, ülkeler içinde bulundukları konjonktür nedeniyle birbirlerinden daha çoketkilenmeye başlamışlardır. Ancak, bu etkileşim sonucunda ortaya çıkan olgular geneldeekonomik istikrarsızlık şeklinde belirmektedir. Bu istikrarsızlık durumu da ülkelerin içindebulundukları gelişmişlik düzeyi ile doğrudan ilgili olarak; az gelişmiş veya gelişmekte olanülkelerde kalkınma sorunları; gelişmiş ve sanayileşmiş ülkelerde ise, işsizlik, istihdam,enflasyon ve stagflasyon sorunları olarak karşımıza çıkmaya başlamışlardır. Ancak,unutulmaması gereken konu, ekonomide ortaya çıkan her sorunun mutlaka bir çözümü demevcut olduğudur ve sorunların hiçbiri doğmaya dayanmamaktadır. Bütün ekonomiksorunların üstesinden gelebilmek, ancak başarılı bir ekonomi politikası uygulanmasıyla mümkün olabilecektir.Bireysel deneyimler, ulusal veya uluslararası sorunların çözümünde yeterli güce sahipolamaz. Ekonomide mevcut olduğu kabul edilen sorunların tam olarak tespiti yapıldıktansonra, iyi tanımlanmaları, tanımlara göre elde edilen bulguların tam bir analizinin yapılabilmesive bu analizlerden elde edilecek bilimsel bulguların doğru ve birbirleriyle ve hatta ekonomininiçinde bulunduğu gerçeklerle tutarlı bir şekilde uygulama sahasına aktarılmaları gerekir. Bunedenle, gerek politika üretenlerin ve gerekse bu politikaları uygulayanların, bilim olarakekonomi politikasının tüm yaklaşımlarını yakından tanımaları ve uygulamada bu yönde hareketetmeleri gerekir. Bu bağlamda, ekonomi politikası üretenler ile uygulayanların da ekonominingerçeklerinden kopmadan, politik çıkar kaygısına düşmeden bu politikaları uygulayabilmelerigerekir.Kuramsal ekonomi konuları “neden-sonuç” ilişkileri içinde inceler ve analiz eder. Oysa,politik ekonomi, ya da ekonomi politikası, konuları ve sorunları “amaç-araç” ilişkisi içindeincelemek ve analiz etmektedir. Biz bu çalışmamızda, bu farklı yaklaşım ve analizyöntemlerine dayanarak, konuları, ekonomi politikasının temelleri olarak ele almış veanalizlerimiz bu bağlamda gerçekleştirilmiş bulunuyoruz. Ancak, unutulmamalıdır ki, ekonomi,toplumun tüm sosyal ilişkilerini kapsayan sosyo-politik bir bilim dalı olarak karşımızaçıkmaktadır. Bu nedenle, ekonominin, bilimsel ve sistematik temellerini açıklamadanekonominin özel dallarıyla -makro ekonomi, mikro ekonomi ve kantitatif ekonomi gibiilgilenmek,okyanusta pusulasız yol almaya benzer. Ekonomi politikası alanında ulaşılan kısmibilimsel bulguların tutarlı bir sentezi ve göreli önemlerinin doğru ve tutarlı bir sentezininyapılabilmesi için ve göreli önlemlerinin doğru değerlendirilmesi için, konuyu kuramsal vesistematik açılardan ele alan genel ve temel bilgilerin önkoşul olarak bilinmeleri gerekmektedir.Öte yandan, bilimin her dalında, uğraş için temel bir önkoşul, bilimin kendi dilinigeliştirmesidir. Ekonomi politikasının bilim dili, kuramsal ekonominin bilim dilinin aynısıolamaz. Ancak, bundan yararlanabilir ve er veya geç ekonomi politikası kendi bilim dilinigeliştirmek zorunda kalacaktır. Bunu yaparken de kuramsal ekonominin “neden-sonuç”ilişkisiüzerine kurulu dilini, normatif bilim olan ekonomi politikasının “amaç-araç” ilişkisi üzerinekurulu dilini, kendi anlatım biçimine dönüştürmelidir. Bu işlem, H. Erkan’ın da belirttiği gibi,ekonomi politikasının bilimsel sistematik temellerini veren genel ekonomi politikası içindegerçekleştirilmelidir.Biz çalışmamızda bu noktaya varmaya çalıştık.Ekonomi biliminde, ilgilenen hemen herkesin, makro-mikro ekonomi ve hattaekonometriye ilişkin temel teşkil eden bilgileri edinmeden, ekonomi politikasına yöneldiklerigörülmektedir. Oysa, bu tür çalışmaların kolay anlaşılabilmesi için, analitik ekonomi kuramınailişkin temel bilgilere gereksinim vardır. Bununda ötesinde,. ekonomi politikasına ilişkinsorunların bilimsel olarak incelenmesi, toplumbilim, siyaset bilimi, anayasa ve idare hukukualanlarında da gerekli bilgilere sahip olunmasını gerekli kılmaktadır.Kitap, IX bölümden oluşmaktadır.I. Bölüm de ekonomi politikasının konusu ve yöntemi ile ekonomi politikasınınekonomi içindeki yeri ve üretim faaliyetleri incelenmiştir.II. Bölümde, Ekonomik düzenin sistemleri, bu sistemin III. Bölümde, Ekonomi politikasının amaçları inceleme konusu yapılmıştır.IV. Bölümde, Ekonomi politikasında temel ekonomik düzen politikaları, amaçları veetkinlikleri incelenmiştir.V. Bölümde, Ekonomi politikasının araçları, araç çeşitleri, araçların sistemleştirilmesive uyumlaştırılması ile, ekonomi politikasında düzen ve süreç politikası araçları incelenmiştir.VI. Bölümde, Ekonomi politikasında araçların etkilerinin analizi detaylandırılmıştır.VII. Bölümde,Ekonomi politikasında karar birimleri ve karar alma sürecinde iradeoluşumu konusu açıklanmıştır.VIII. Bölümde, Ekonomi politikasında sorunların teşhisinden, tedavi yöntemlerine dairaçıklamalar yapılmıştır. Bu bağlamda öngörü, planlama, programlama ve karar modelleri gibielemanların açıklanmasına özen gösterilmiştir.IX. Bölümde, Türkiye’de ekonomik düzen ve süreç politikalarının analizi yapılmıştır.Bu bağlamda, Türkiye’de ekonomik sistem incelenmiş ve piyasa düzeni ile süreç politikası vearaçları açıklanmıştır.Bu kitabın hazırlanmasında bize kaynak temin eden ve bilgi aktaran, burada isimlerinisıralayamayacağım kadar çok meslektaşıma, özellikle Uludağ Üniversitesi İİBF öğr. ÜyesiProf. Dr. İlker Parasız’a, Adnan Menderes Üniversitesi Nazilli İİBF Dekanı Prof. Dr. HalilÇivi’ye ve beni sürekli yüreklendirerek cesaret veren değerli dostum ve sn. hocam Prof. Dr.Yavuz Gündüzalp’e içten teşekkürlerini sunmak isterim.Doç. Dr. Şevki Özbilen