Para Politikası

1.Paranın Anlamı ve Fonksiyonları1.1.Paranın AnlamıPara, mal ve hizmetlerin değişiminde, genel olarak kabul görmüşherhangi bir şeydir. Bu bağlamda para, değişik amaçlarlakullanılmaktadır. Birçok ekonomiste göre para, satın alınan mal vehizmetlerin bedelinin ödenmesinde ve borçların geri ödenmesinde herkestarafından ödeme aracı olarak kabul edilen şeydir1. Paranın değişim aracıolarak kabul edilmesindeki başarısının zorunlu koşulu, borçödemelerindeki kabul edilebilirliğidir. Paranın bu şekilde tanımı,ekonomik, yasal ya da fiziksel olmaktan çok, psikolojik ve davranışsalaçıdan yapılmaktadır2. Aslında, toplumun para olarak inandığı her şeyparadır, demek daha doğru olacaktır. Burada da, neyin para olduğuna dairtoplum kesimlerini etkileyen faktörlerin neler olduğu konusu gündemegelecektir; Güven unsuru en önemli etkenlerden biridir. Toplumunparaya olan güvenini de, paranın yerine getirdiği işlevler belirlemektedir.Parayı nakit ya da dolaşımdaki para olarak tanımlarsak, olaya çokdar bir çerçeveden yaklaşmış oluruz. Nitekim, ticaret konularında çek, birödeme aracı, çeke tabi vadesiz mevduat ise para olarak kabuledilmektedir. Bu durumda, çerçevesi belirlenmiş bir para tanımınaihtiyaç duyulmaktadır. Çünkü, çek ve çeke tabi vadesiz mevduat yanında,seyahat çekleri veya tasarruf mevduatları gibi araçlar da bazen ödeme aracı olarak kullanılmaktadır3. Tanım itibariyle, nakit parayı esas alırsakçok dar, diğer kullanım alanlarını esas alırsak, çok geniş bir para tanımıyapmış olacağız.Ekonomistler, genelde toplumun kullandığı para kavramına gelirolarak yaklaşırlar. Oysa gelir, belli bir zaman aralığında elde edilenkazançlar toplamıdır. Gelirin içinde servet, servetin içinde yalnızca paradeğil, para yerine kullanılabilen ancak nakit olmayan hazine bonoları,hisse senetleri, arazi, mobilya, otomobiller, arsa ve evler gibi mülkiyethakkı doğuran varlıklar yer almaktadır. Aslında para, belirli bir zamanaralığındaki miktar olup, bir stoktur. Bu bağlamda, ekonomistler parakonusu gündeme geldiğinde, bazen para arzı, bazen de para stokukavramını kullanmayı tercih ederler.Bu kavramlar, genelde kapitalist sistemi benimseyen ülkelerdegeçerlidir. Sosyalist, komünist veya savaş ekonomilerinde para nitelikdeğiştirebilir. Sosyalist veya diğer bir deyişle, planlı ekonomilerde özelmülkiyet olmadığından, kullanılan parasal araçların nitelik değiştirmeside normal karşılanmalıdır.Ekonomik analizlerde kullanılan para tanımı, para teorisinde dekullanılmaktadır. Para tanımındaki değişim aracı olma özelliği, yapılanbütün tanımlarda aynı anlamda kullanılmaktadır. Buna göre para,herkesin kabul ettiği bir değişim aracıdır. Burada da yine psikolojik vedavranışsal özellikler ön plana çıkmakta ve temel alt yapıyıoluşturmaktadır. Yani, paranın yerine getireceği görevi, toplumun onavereceği sübjektif değer belirleyecektir. Ekonominin konjonktürdönemlerinde, ortaya çıkan enflasyon, hiperenflasyon veyasüperenflasyon dönemlerinde hızla değer kaybeden paradan toplumunkaçınması veya nakitten kaçınma gibi davranışları bu bağlamdadeğerlendirilebilir. Bu dönemler, genellikle toplumlarda güvensizliğin vegeleceği görememenin verdiği kararsızlıkların ortaya çıkmasına neden olur. Psikoloji işte burada devreye girer ve toplumu kolayca etkisi altınaalır.Özetlersek, para ekonomilerde farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. Birtoplumun para olarak kabul ettiği bir şeyi bir başka toplum kabuletmeyebilir. Belli bir dönemde para olarak kabul edilen şey bir başkadönemde kabul görmeyebilir; buna paranın tedavülden kalkması denir.Bir şeyin para olarak kabul edilmesi için, toplumda genel kabul görmesigerekir. Para tanımından da görülebileceği gibi, paranın değişim aracıolma fonksiyonu öne çıkmaktadır. Para, gelir ve servet kavramlarındanfarklıdır.