Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesinin Yapısı ve Yargı Yetkisi

Almanya'nın önemli liman şehri Hamburg'da 1996 yılında resmen faaliyete geçen Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesi, o tarihten bu yana deniz hukuku alanının gelişimi ve 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin uygulanması ve yorumlanması gibi konularda, içtihatlarıyla belirleyici bir rol oynamıştır.Çalışmamızın ilk bölümünü, Mahkeme'nin yapısına ayırdık. Bu kapsamda Mahkeme üyeliklerinin dağılımı ve seçiminin yanı sıra Mahkeme üyelerinin imtiyaz ve bağışıklıklarına yer verdik. Ardından Mahkeme'nin daireleri ve işleyişine ilişkin bilgiler verdik. İkinci bölümde ise yukarıda belirttiğimiz gibi Mahkeme'nin yargı yetkisinin alt görünümlerini davalar eşliğinde inceledik. Mahkeme'nin hukuk yapma fonksiyonunun ve kararlarının zaman içinde yaşadığı dönüşümü göstermesi bakımından davaların öğretide yapılan analizler eşliğinde incelenmesinin faydalı olacağı kanaatindeyiz. Hem deniz hukukunun günümüzdeki konumunu hem de Mahkeme ile içtihadi anlamda tutarlı olup olmadığını göstermesi bakımından, yeri geldikçe Uluslararası Adalet Divanı'nın ve tahkim mahkemelerinin kararlarına da yer vermeye çalıştık. Bu doğrultuda, sadece Mahkeme'nin içtihatlarını değil, aynı zamanda konunun gerektirdiği ölçüde söz konusu diğer yargı mercilerinin kararlarının ilgili kısımlarını da inceleme konusu yaptık. Üçüncü bölümde ise, uluslararası uyuşmazlık çözümlerinde son yıllardaki zorlayıcı konulardan birisi olan yarışan yargı yetkisi meselesine Mahkeme ile bağlantılı şekilde yer vermeye çalıştık. Bu bölümün Mahkeme'nin uluslararası uyuşmazlık çözümleri sisteminde yerini göstermesi bakımından önemli olduğu düşüncesindeyiz.(GİRİŞTEN)İÇİNDEKİLERGİRİŞBİRİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI DENİZ HUKUKU MAHKEMESİNİN YAPISI I. Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesinin Kuruluşu ve Üyelerine İlişkin KurallarA. Mahkeme'nin Göreve Başlaması ve Hukuki StatüsüB. Mahkeme'nin Kurulmasına İlişkin Tartışmalar1. Mahkeme'nin Varlığı Aleyhindeki Görüşler2. Mahkeme'nin Varlığı Lehindeki Görüşler3. Görüşlere Yönelik Değerlendirmeler ve Mahkeme'nin Varlığının Günümüzde Daimî Yargı Mercilerine Yönelik Yaşanan Tartışmalar Işığında İncelenmesiC. Mahkeme Üyeliklerinin Dağılımı ve Üyelerin SeçimiD. Mahkeme'nin Üye ve Memurlarının Diplomatik İmtiyaz, Bağışıklık ve AyrıcalıklarıII. Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesinde Dava İşleyişi ve Dava DaireleriA. Mahkeme'nin Dava İşleyiş SüreciB. Dava Daireleri1. Basit Usul Dairesi (Chamber of Summary Procedure)2. Mahkeme'nin Kurduğu Daimî Daireler3. Uyuşmazlığa Özel Oluşturulan Ad Hoc Daireler4. Deniz Dibi Uyuşmazlıkları Dairesi (Seabed Disputes Chamber)İKİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI DENİZ HUKUKU MAHKEMESİNİN YARGI YETKİSİ I. 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Uyarınca Uyuşmazlıkların Çözüm Sistemine Dair Genel BilgilerII. Mahkemenin Kişi Bakımından (Ratione Personae) Yargı YetkisiA. Anlaşma Yoluyla Özel Kişilerin Mahkemeye Başvurabilmesine İlişkin Tartışmalar1. Özel Kişiler Arasındaki Anlaşmaların Mahkeme'nin Yargı Yetkisini Tesis Edebileceğini Savunan Görüş2. Yalnızca Milletlerarası Nitelikte Anlaşmaların Mahkeme'nin Yargı Yetkisini Tesis Edebileceğini Savunan Görüş3. Görüşlere Yönelik DeğerlendirmelerIII. Mahkemenin Konu Bakımdan (Ratione Materiae) Yargı YetkisiIV. Uygulanacak HukukA. Uygulanacak Hukukun Deniz Hukuku ile Sınırlı Olup Olmadığına İlişkin Tartışmalar1. Uygulanacak Hukukun Deniz Hukuku ile Sınırlı Olmadığını ve Tarafların Hukuk Seçimi Yapabileceğini Savunan Görüş2. Uygulanacak Hukukun Deniz Hukuku ile Sınırlı Olduğunu Savunan Görüş3. Görüşlere Yönelik DeğerlendirmelerB. 1982 BMDHS m. 293'ün Kapsamının Sınırları: Uluslararası Hukukun Diğer Kaynaklarının İhlaline Dair Karar Vermenin Mümkün Olup Olmadığı Meselesi1. Uyuşmazlığa Uygulanacak Hukukun Deniz Hukuku Kurallarının Dışına Taşmaması Gerekliliği2. 1982 BMDHS Haricinde Uluslararası Hukukun Diğer Kaynaklarının İhlaline Dair Karar Vermenin Mümkün Olmadığı Görüşü3. 1982 BMDHS Haricinde Uluslararası Hukukun Diğer Kaynaklarının İhlaline Dair Karar Vermenin Mümkün Olduğu GörüşüC. Hukuki Karineler ile Ulusal ve Uluslararası Yargı Mercilerinin İçtihatlarına BaşvurabilmeD. Mahkeme'nin Kararlarında Sıklıkla Kullandığı Kavram ve İlkelere İlişkin Birer Örnek1. Gemi Kavramındaki Bütünlük Kuralı (Ship as a Unit Concept) 2. İnsani Mülahazalar İlkesi (Considerations of Humanity Principle)V. Gemilerin ve Mürettebatının Derhal Serbest Bırakılmasına İlişkin Yargı YetkisiA. Balıkçı Gemilerine İkmal Yapılmasının Balıçılıkla İlişkili Faaliyet Sayılıp Sayılamayacağı Sorunu Çerçevesinde M/V Saiga (No. 1) Davası1. Maddi Vakıalar2. Hukuki Uyuşmazlıklar3. Karara İlişkin DeğerlendirmelerB. Gemi ve Mürettebatının Serbest Bırakılması Usulünde İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi Şartının Olmaması ve Kefaletin Belirlenmesinde Mahkeme'nin Takdir Yetkisi Çerçevesinde Camouco Davası1. Maddi Vakıalar2. Hukuki Uyuşmazlıklar3. Karara İlişkin DeğerlendirmelerC. Makul Kefaleti Oluşturan Unsurların Nihai Olup Olmadığı Hususu Bağlamında Monte Confurco Davası1. Maddi Vakıalar2. Hukuki Uyuşmazlıklar3. Karara İlişkin DeğerlendirmelerD. Yasadışı Balıkçılığın Önlenmesine Dair Tedbirler ile Bu Yolla Avlanmış Balıkların Kefaletin Unsurları Olarak Sayılıp Sayılamayacağına İlişkin Tartışmalar Çerçevesinde Volga Davası1. Maddi Vakıalar2. Hukuki Uyuşmazlıklar3. Karara İlişkin DeğerlendirmelerVI. Geçici (İhtiyati) Tedbirlere İlişkin Yargı YetkisiA. 1982 BMDHS m. 290/1 Uyarınca Geçici Tedbirleri Emretme YetkisiB. 1982 BMDHS m. 290/5 Uyarınca Geçici Tedbirleri Emretme YetkisiC. Mahkeme'nin Geçici Tedbirlere İlişkin Olarak Talep Üzerine Harekete Geçebilmesi ve Talepteki İstemlerle Bağlı Olmaması DurumuD. Mahkeme'nin Daimi ve Özel Daireleri'nin Geçici Tedbirleri EmredebilmesiE. Mahkeme'nin Emrettiği Geçici Tedbirlerin Bağlayıcılığı KonusuF. 1982 BMDHS m. 290/1 Uyarınca Mahkeme'nin Geçici Tedbir İçtihatlarına İlişkin Örnek Davalar1. Tavsiye Niteliğinde Geçici Tedbir İçeren M/V Saiga (No. 2) EmriG. 1982 BMDHS m. 290/5 Uyarınca Mahkeme'nin Geçici Tedbir İçtihatlarına İlişkin Örnek Davalar1. Deniz Çevresinin Korunmasına İlişkin MOX Plant Geçici Tedbir Emri2. Savaş Gemilerinin İçsulardaki Yargı Bağışıklığına İlişkin ARA Libertad Geçici Tedbir Emri3. Sıcak Takip ve Gemi Kavramındaki Bütünlük Kuralı Çerçevesinde Arctic Sunrise Geçici Tedbir EmriVII. Uyuşmazlığın Esasına Dair Zorunlu Yargı YetkisiA. Konu Bakımından Yetkisizlik ve Hakkın Kötüye Kullanılması Tartışmaları Bağlamında M/V Louisa Davası1. Maddi Vakıalar2. Hukuki Uyuşmazlıklar3. Karara İlişkin DeğerlendirmelerVIII. Seçimlik (İhtiyari) Yargı YetkisiA. Özel Anlaşma (Special Agreement) Yoluyla Yargı Yetkisinin TesisiB. Başvuruya Karşı Tarafın Rıza Göstermesi (Forum Prorogatum) Yoluyla Yargı Yetkisinin TesisiIX. Danışma Görüşü Verme YetkisiA. Mahkeme'nin Danışma Görüşü Verme Yetkisi Olup Olmadığına İlişkin Öğretideki GörüşlerB. Alt Bölge Balıkçılık Komisyonu'nun Mahkeme'ye Danışma Görüşü Amacıyla Yaptığı BaşvuruC. Devletlerin Yazılı Beyanlarında Mahkeme'nin Yetkisine İlişkin İki Farklı Görüşe Birer Örnek: Almanya ve Birleşik Krallık'ın Yazılı BeyanlarıD. Mahkeme'nin Danışma Görüşü Vermeye Yetkili Olup Olmadığına Dair KararıE. Mahkeme'nin Danışma Görüşü Kapsamındaki CevaplarıF. Mahkeme'nin Verdiği Danışma Görüşü ile İlgili Değerlendirmeler1. Yargıçların Değerlendirmeleri2. Doktrindeki DeğerlendirmelerÜÇÜNCÜ BÖLÜM ULUSLARARASI DENİZ HUKUKU MAHKEMESİ PERSPEKTİFİNDEN YARIŞAN YARGI YETKİSİ SORUNSALI I. Uluslararası Yargı Mercileri Arasında Yarışan Yargı Yetkisinin Meydana Geliş NedenleriII. Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesi'nin Diğer Yargı Mercileriyle Yarışan Yargı Yetkisi Kapsamında Karşılaştığı SorunlarA. Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesi'nin 1982 BMDHS-Dışı Hukuk Belgelerindeki Uyuşmazlık Çözüm Usullerine Yaklaşımı ve Buna Yönelik EleştirilerB. Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesi ile Uluslararası Adalet Divanı Arasında Yarışan Yargı YetkisiC. Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesi ile Dünya Ticaret Örgütü Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Arasında Yarışan Yargı YetkisiD. Yarışan Yargı Yetkisinde Madalyonun Öteki Yüzü: Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Arasındaki İlişki Kapsamında Bir ÖrnekSONUÇKAYNAKÇA