Şirketlerde Birleşme, Bölünme veya Tür Değiştirmenin İş Sözleşmelerine Etkisi

Ekonomik gelişmeler, krizler ve küreselleşmenin etkisiyle işletme bünyelerinde meydana gelen değişimler işyerinin tamamının, işyerinin bir bölümünün veya işletmenin devredilmesini gerektirebilmektedir. Ticaret şirketlerinde bu devir satış, kira gibi hukuki işlemler vasıtasıyla gerçekleştirilebileceği gibi birleşme veya bölünme ile de mümkündür. İşverenin girişim özgürlüğü kapsamında değerlendirilen devir işlemleri yahut birleşme ve bölünmelerin getirdiği birtakım hukuki sorunlar iş ilişkilerinin devamlılığını etkileyerek iş güvencesinin sağlanması anlamında işçinin korunmasına yönelik birtakım önlemler alınmasını zorunlu kılar. Zira devir sonrası işverenler ekonomik veya organizasyonel sebeplerle çoğu zaman eski işçilerle çalışmasını sürdürmek istememekte yahut işyerlerinde işgücü fazlalığı meydana gelebilmektedir. Bu nedenle hem İş Kanunu'nda hem Türk Ticaret Kanunu'nda işçiyi koruma amacına yönelik düzenlemeler getirilmiştir. Mevzuatımızda işyeri devri, iş sözleşmesini sona erdiren bir neden olarak belirlenmemiş, tam aksine devir halinde iş ilişkilerinin kendiliğinden devralan işverene intikal edeceği kabul edilmiştir. Genel kural bu olmakla birlikte, konuyu düzenleyen İş Kanunu m. 6 ile Türk Ticaret Kanunu m. 178'in, birbiriyle çelişen ve işçiler arasında haksız ve gereksiz bir ayrıma neden olan farklı hükümleri mevcuttur. Bu çalışmada, işyeri devri konusu ayrıntılı olarak ele alındıktan sonra ticaret şirketlerinde birleşme, bölünme veya tür değiştirme yoluyla gerçekleştirilen yapısal değişikliklerin iş sözleşmelerine etkisi özel olarak incelenmiştir. Bunun için anılan iki kanun hükmüne karşılaştırmalı olarak yer verilmiş, çatışan hükümlerden hangisinin uygulanacağı belirlenmiştir. Birleşme veya bölünme aracılığıyla gerçekleşen işyeri devirlerinde işçinin hakları ve yükümlülükleri de karşılaştırmalı hukuk ışığında ele alınmıştır.(ARKA KAPAKTAN)İÇİNDEKİLERGİRİŞBİRİNCİ BÖLÜM ŞİRKETLERDE BİRLEŞME, BÖLÜNME, TÜR DEĞİŞTİRME VE İŞYERİ DEVRİ İLİŞKİSİ I. TÜRK TİCARET KANUNU'NA GÖRE BİRLEŞME, BÖLÜNME, TÜR DEĞİŞTİRMEA. Birleşme1. Birleşme Kavramı ve Birleşmeye Hakim Olan İlkeler2. Birleşme Türleri3. Birleşme Süreci Sonrası Korunması Gereken GruplarB. Bölünme1. Bölünme Kavramı ve Bölünmeye Hakim Olan İlkeler2. Bölünme Türleri3. Alacaklı ve İşçilerin Korunması, Sosyal PlanC. Tür DeğiştirmeII. GENEL OLARAK İŞYERİNİN DEVRİ A. İşveren, İşyeri Ve İşletme Kavramları1. İşveren2. İşyeri a. Genel Olarak b. Tanımı ve Unsurları c. İşyerinin Sınırlarıd. İşyeri Bölümü3. İşletme B. İşyerinin Devri Kavramı1. Genel Olarak 2. Düzenlemelere Temel Alınan Avrupa Birliği Yönergeleria. 77/187 sayılı ve 98/50 sayılı Yönergelerb. 2001/23 sayılı Yönerge3. Hukukumuzda İşyeri Devria. 4857 sayılı İş Kanunu'ndan Önceki Dönemb. 4857 sayılı İş Kanunu'ndan Sonraki DönemC. İşyeri Devrinin Türleri1. Devredilen Kısım Bakımındana. Tam Devirb. Kısmi Devir2. Devre Yol Açan Hukuki Sebep Bakımındana. Cüz'i Halefiyetb. Külli HalefiyetD. İşyeri Devrinin Şartları1. Genel Olarak2. Devrin Konusu Olan Bir Ekonomik Birliğin Varlığı3. İşverenin Değişmesi4. Hukuki İşlemle Devir a. Hukuki İşlem Kavramıb. İşverenler Arasında Hukuki Bağ Sorunu5. Ekonomik Birliğin Kimliğini Korumasıa. Genel Olarakb. Esas Alınacak KriterlerIII. TİCARET ŞİRKETLERİNDE YAPISAL DEĞİŞİKLİKLER SEBEBİYLE İŞYERİ DEVRİ A. Şirketler Hukuku Ve İşyeri Devri İlişkisi1. Genel Olarak 2. Sözleşme Serbestisi, Girişim Özgürlüğü ve İşyeri Devri İlişkisiB. Ticaret Şirketlerinde İşyeri Devrine Yol Açan Hukuki Sebepler1. Hukuki İşlem 2. Yapısal Değişikliklera. Birleşmenin İşyeri Devri Niteliği Taşımasıb. Bölünmenin İşyeri Devri Niteliği Taşımasıc. Tür Değiştirmenin İşyeri Devri Niteliği TaşımasıC. Birleşme Bölünme Tür Değiştirme Sebebiyle İşyeri Devrinde Uygulanacak Kanunun Belirlenmesi1. Genel Olarak2. Türk Ticaret Kanunu ile İş Kanunu'ndaki Düzenlemelerin Karşılaştırılması 3. Çelişen Hükümler ve Uygulanacak Kanun Hükümlerinin BelirlenmesiİKİNCİ BÖLÜM ŞİRKETLERDE YAPISAL DEĞİŞİKLİKLER SEBEBİYLE İŞYERİ DEVRİNİN İŞ SÖZLEŞMELERİNE ETKİSİ I. İŞ İLİŞKİSİNİN DEVRALAN İŞVERENE GEÇMESİA. Genel Olarak B. İşçi İtiraz Etmedikçe İş İlişkisinin Kendiliğinden Geçmesi1. İş İlişkisinin Kendiliğinden Geçmesi2. İşçinin RızasıC. İş Sözleşmesinin Devir Anında Mevcut Olması Gerekliliği ve Devir Anının Tespiti1. İş Sözleşmesinin Devir Anında Mevcut Olma Şartı2. Devir Anının TespitiD. Devre Konu Olabilecek Sözleşme TürleriE. İş İlişkisinin Geçmesinde Özel Olarak İncelenmesi Gereken Gruplar1. Geçersiz İş Sözleşmeleri2. Askıda Olan İş Sözleşmeleri3. Devrin Fesih Bildirim Süreleri İçinde Gerçekleşmesi4. Devir Kapsamına Giren İşçilerin Tespiti SorunuF. Tarafların Hak ve BorçlarıII. İŞ İLİŞKİSİNİN GEÇİŞİNE İTİRAZ HAKKIA. Genel OlarakB. Karşılaştırmalı Hukukta İtiraz Hakkı1. 2001/23 sayılı AB Yönergesindeki Düzenleme2. İsviçre Hukukunda İtiraz Hakkıa. Hakkın Hukuki Niteliği ve Kullanılmasıb. Hakkın Kullanılmasının Sonuçları 3. Alman Hukukunda İtiraz Hakkıa. Hakkın Hukuki Niteliği ve Kullanılması b. Hakkın Kullanılmasının SonuçlarıC. Türk Hukukunda İtiraz Hakkı1. Mevcut Düzenleme ve Eleştiriler2. Hakkın Hukuki Niteliği3. Hakkın Kullanılması a. Şekil ve İçerikb. Muhatapc. Süre 4. Hakkın Kullanılmasının Sonuçlarıa. İş Sözleşmesinin Sona Ermesib. İşçilik Alacaklarına Hak Kazanmac. Sona Erme Tarihine Kadar Sözleşmenin Devam Etmesi d. Rekabet Yasağının Akıbetie. İşsizlik Sigortasından Yararlanma Sorunuf. İşverenlerin SorumluluğuIII. İŞÇİYİ BİLGİLENDİRME VE DANIŞMA YÜKÜMLÜLÜĞÜA. Genel Olarak B. Karşılaştırmalı Hukukta İşyeri Devri Halinde Bilgi Verme ve Danışma Yükümlülüğü1. AB Hukukunda 2. İsviçre Hukukundaa. Yükümlülüğün Kapsamı, Şekli, Zamanıb. Yükümlülüğün Yerine Getirilmemesinin Yaptırımı3. Alman Hukukundaa. Yükümlülüğün Şekli, Yükümlüsü ve Yerine Getirileceği Anb. Yükümlülüğün Kapsamıc. Yükümlülüğe Aykırılığın SonuçlarıC. Türk Hukukunda Bilgilendirme ve Danışma Yükümlülüğü1. Genel Olarak2. İtiraz Hakkının Etkin Kullanımının Önkoşulu Olarak Bilgilendirme ve Danışma Yükümlülüğünün Türk Mevzuatında Düzenlenmesi GereğiIV. İŞÇİNİN HİZMET SÜRESİNİN BÜTÜNLÜĞÜA. Genel Olarak B. İş Güvencesi Kapsamına Girme Bakımından C. Kıdem Tazminatı Bakımından D. Yıllık Ücretli İzin Bakımından E. Fesih Bildirim Sürelerine Bağlı Haklar Bakımından 1. Fesih Bildirim Süreleri2. İhbar Tazminatı 3. Kötüniyet TazminatıV. FESİH YASAĞIA. Fesih Yasağı ve Uygulanma AlanıB. Süreli Fesih1. İşçi Tarafından Fesih2. İşveren Tarafından Fesiha. İş Güvencesi Kapsamındaki İşçiler Bakımındanb. İş Güvencesi Kapsamı Dışındaki İşçiler BakımındanC. Süresiz Fesih1. Salt Devir Olgusunun Haklı Neden Sayılmaması2. İşçi ve İşverenin Haklı Nedenle Fesih HakkıVI. MÜTESELSİL SORUMLULUKA. Sorumluluğa İlişkin İş Kanunu'nda Öngörülen Temel İlke1. Genel Olarak2. Devir Anında Var Olan İş Sözleşmelerinden Doğan Sorumluluk3. Devirden Önce Sonlandırılmış Olan İş Sözleşmelerinden Doğan SorumlulukB. Yapısal Değişikliklerde Sorumluluk1. Birleşme, Tam Bölünme ve Tür Değiştirmede Sorumluluk2. Kısmi Bölünmede Müteselsil Sorumluluk a. Sorumluluğun Kapsamıb. Devreden ve Devralan İşverenin Çeşitli İşçilik Alacaklarından Sorumluluklarıc. Sorumluluğun Süresi3. Şahıs Şirketlerindeki Dönüşümlerde Ortakların Kişisel Sorumluluğua. Genel Olarakb. Sorumluluğun Kapsamıc. Sorumluluğun Süresi, Niteliği ve DerecesiVII. TEMİNAT TALEP ETME HAKKIA. Teminat Hakkının Kullanılabileceği Yapısal DeğişikliklerB. Teminat Talep Edilebilecek Alacaklar C. Teminat Hakkının Sahibi ve Teminat Yükümlüsü D. Teminat TürleriE. Hakkın Kullanılması1. Şekil ve Süre2. Muhatap 3. Teminat Yükümlülüğünün Ortadan Kalkması4. Teminat Gösterilmemesinin YaptırımıSONUÇKAYNAKÇA