İdari Yargıda Hak Eksenli Dönüşüm - Vergi Uyuşmazlığından Doğan İdari Davalarda Mülkiyet Hakkının Korunması

İdarenin kanunla çizilen sınırlar dahilinde hareket edip etmediğini incelemekle kendini sınırlayan kanuna uygunluk denetimi anlayışı, vergilendirmenin Anayasa ile AİHS ile belirlenen boyutunun ihmal edilmesine ve mülkiyet hakkının gerektiği gibi korunamamasına yol açabilmektedir. Kanundaki söz konusu koşullar tüm vergisel olayları kapsamaya yönelik ve genel nitelikte iken vergilendirme sonucu doğuran her somut olayın kendine özgü koşulları bulunabilmektedir. İdare her ne kadar kanunla çizilen sınırlar dahilinde hareket etmiş olsa bile somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınmaması ve idarenin bağlı yetki ile hareket ettiği ve kanundaki sınırları çiğnemeyeceği yönündeki yaklaşım, kanundaki genel koşulların birebir uygulanmasının ölçüsüz ve adalete aykırı sonuçlar üretmesine engel olamamaktadır. Türk Hukuk düzeninde mülkiyet hakkının kapsamı, koşulları ve korunma yöntemi kural olarak kanuna eşit (AİHS) ya da kanundan daha üst (Anayasa) düzeyde bulunan hukuk kaynaklarıyla düzenlenmiştir. İdari yargıcın hukuka uygunluk denetiminde vergilendirme işleminin sebep, konu ve amaç unsurlarına sadece kanuna uygunluk düzleminde yaklaşmaması, bu unsurları Anayasa ve AİHS'ye uygunluk boyutuyla da okuması ve değerlendirmesi gerekir. Bireysel başvuru sisteminin ikincillik prensibi ve temel hak ve özgürlüklerin öncelikle iç hukukta korunması gerekliliğine dayanan temel felsefesi de bu yaklaşım biçimini gerekli kılmaktadır. Anayasa ve AİHS'nin idari davalarda doğrudan uygulanabilirliğinin kabul edilmesi yoluyla idari yargı mercileri, Anayasa Mahkemesi ve AİHM içtihatları temelinde vergilendirme işleminin kanuni dayanağının hukuken belirli ve öngörülebilir olup olmadığını, bu işlemle kamu yararına dayalı bir amacın gerçekleştirilmesinin gözetilip gözetilmediğini ve ulaşılmaya çalışılan söz konusu amaç ile vergilendirme işlemi arasında bir ölçülülük ilişkisinin bulunup bulunmadığını da incelemeleri gerekir. Somut olayın koşulları bağlamında daha adil bir sonuca ulaşılması yargısal yorumun bu perspektifi kazanmasına bağlıdır.(ARKA KAPAKTAN) İÇİNDEKİLER GİRİŞBİRİNCİ BÖLÜMVERGİ UYUŞMAZLIĞI DOĞURAN İŞLEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞUNUN DENETİMİNDE HUKUKA UYGUNLUK BLOKUNUN YENİDEN YORUMLANMASII. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN KORUNMASINDA İDARİ VE YARGISAL MAKAMLARIN ROLÜII. UYGULAMADA İDARİ İŞLEM VE EYLEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞUNUN DENETİMİIII. BİREYSEL BAŞVURUNUN REFERANS BELİRLEMEDE NEDEN OLDUĞU DÖNÜŞÜMA. Bireysel Başvurunun Türk Hukuk Sisteminde KabulüB. Süper Temyiz Mercii Algısı ve Bireysel Başvuru Mercilerinin Denetimi ile İdari Yargı Denetimi Arasındaki Güncel FarklarC. Bireysel Başvuru İncelemesinde Benimsenen İlkelerin İdari Yargının Hukuka Uygunluk Denetiminde Uygulanması ZorunluluğuD. Milletlerarası Andlaşmaların Türk Hukuk Düzenindeki YeriE. Anayasa'nın İdari Davalarda Uygulanabilirliği İKİNCİ BÖLÜMMÜLKİYET HAKKININ VERGİLENDİRME YOLUYLA SINIRLANDIRILMASII. VERGİLENDİRME YETKİSİII. HAK VE ÖZGÜRLÜK KAVRAMLARI, HAKLARIN SINIFLANDIRILMASINA ELEŞTİRİLER VE DEVLETİN YÜKÜMLÜLÜKLERİNİN SINIFLANDIRILMASIA. Hak ve Özgürlük KavramlarıB. Temel Hak ve Hürriyetlerin SınıflandırılmasıC. Temel Hak ve Hürriyetlerin Vergilendirme Yoluyla SınırlandırılmasıIII. VERGİLENDİRME YOLUYLA TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERE MÜDAHALEDE KAMU GÜCÜ TASARRUFLARIA. Kanuni TasarruflarB. İdari TasarruflarC. Yargısal TasarruflarIV. ANAYASA VE AİHS'DE MÜLKİYET HAKKIA. Anayasa'da Mülkiyet HakkıB. AİHS'de Mülkiyet HakkıC. Anayasa Mahkemesi ve AİHM Kararlarında Mülkün VarlığıD. Mülkiyet Hakkına Müdahalenin Varlığı ve Türü ÜÇÜNCÜ BÖLÜMMÜLKİYET HAKKININ VERGİLENDİRME YOLUYLA SINIRLANDIRILMASINDA ANAYASA VE AİHS'DE ÖNGÖRÜLEN GÜVENCELERI. ANAYASA VE AİHS BAĞLAMINDA VERGİLENDİRME YETKİSİA. Anayasa'da vergilendirme yetkisiB. AİHS ve AİHM Uygulamasında Vergilendirme YetkisiII. ANAYASA VE AİHS'DEKİ TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN SINIRLANMASINA İLİŞKİN GÜVENCELERE GENEL BİR BAKIŞA. Anayasa'nın 12 ve 13. MaddeleriB. AİHS'deki Sınırlama GüvenceleriIII. VERGİLENDİRME YOLUYLA MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALENİN KANUNA DAYANMASIA. AİHS ve AİHM Uygulaması Uyarınca Müdahalenin Hukuki Bir Dayanağının BulunmasıB. Kanuna Dayalı Olmanın Kanuna Uygun Olmadan FarkıC. Kanuna Dayalı Olma Ölçütünde Anayasa'ya Uygunluk BlokuD. Kanuna Uygun Olma Ölçütü Yönünden İdari Yargı Merciinin Olması Gereken Hukuka Uygunluk DenetimiIV. MÜDAHALENİN ANAYASA'NIN İLGİLİ MADDESİNDE BELİRTİLEN SEBEPLERE BAĞLI OLMASI/MÜDAHALENİN MEŞRU AMACIA. Anayasal GüvencelerB. AİHS'de Sağlanan GüvencelerC. İdari İşlemin ya da Dayanağı Kanun Normunun Meşru Bir Amaç Gözetmesi Gerekliliği Ölçütü Yönünden İdari Yargının Olması Gereken Hukuka Uygunluk DenetimiV. MÜDAHALENİN ÖLÇÜLÜLÜK İLKESİNE AYKIRI OLMAMASIA. Ölçülülük İlkesiB. Ölçülülük İlkesinin UnsurlarıC. Vergilendirmede ÖlçülülükD. AİHM'nin Vergilendirmede Orantılılık ile İlgili YaklaşımıE. Anayasa Mahkemesinin Vergilendirmede Ölçülülüğe İlişkin YaklaşımıF. İdari Yargının Hukuka Uygunluk Denetimi ve Ölçülülük İlkesiVI. ANAYASA'NIN 13. MADDESİNDE ÖNGÖRÜLEN DİĞER ANAYASAL İLKELERA. Müdahalenin Hakkın Özüne DokunmamasıB. Müdahalenin Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Aykırı OlmamasıC. Müdahalenin Anayasa'nın Sözü ve Ruhuna Aykırı OlmamasıD. Müdahalenin Laik Cumhuriyetin Gereklerine Aykırı OlmamasıVII. DEVLETİN POZİTİF YÜKÜMLÜLÜKLERİA. Devletin Pozitif Yükümlülükleri Açısından Destek Norm: Sosyal Devlet İlkesiVIII. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN KÖTÜYE KULLANILAMAMASIIX. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN KULLANILMASININ KISMEN YA DA TAMAMEN DURDURULMASIX. YABANCILARIN TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİNİN KISITLANMASIXI. VERGİLENDİRME YOLUYLA MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALELERDE EŞİTLİK İLKESİ/AYRIMCILIK YASAĞIA. Anayasa'nın 10, 35 ve 73. Maddelerinde Öngörülen Vergilendirme Yoluyla Mülkiyet Hakkına Müdahalelerde Eşitlik İlkesiyle Bağlantılı İlkelerB. AİHS'nin 14. Maddesi ve AİHS'nin Eki 1 No'lu Protokol'ün 1. MaddesiC. Anayasa Mahkemesi ve AİHM'nin Vergilendirme Yoluyla Mülkiyet Hakkına Müdahalelerde Ayrımcılık Yasağıyla İlgili İnceleme Yöntemi/Değerlendirme KriterleriD. Vergi Uyuşmazlığından Doğan İdari Davalarda Ayrımcılık Yasağının KorunmasıGENEL DEĞERLENDİRME VE ÇÖZÜM ÖNERİSİSONUÇ KAYNAKÇA