vesanat Sayı:5 Deha ve Sanat 2021/5

“Ben’in Allah’ta yok olmaya koşması azizleri, insanlıkta yok olmaya koşması dâhileri, millette yok olmaya koşması kahramanları yaratmıştır” der Peyami Safa.Deha’nın kökenine inmek, hangi koşullar altında var olduğunu tespit etmek dâhinin azizler, kahramanlar, deliler, melekler ve peygamberler yanında ya da karşısında konumunu belirlemek açısından önemli. İzah edilmesi elzem olan başka bir nokta ise sanat ve deha ilişkisi.Deha nedir?Dehanın zekâsı, yeteneği, eşyayla kendince illiyeti, nazarı, bilmenin acı yemişini yemesi onu farklı kılar. Herkes bilmemenin o yarı uykusunda yatarken dehanın onlardan üstün olan ve kendisine de bahşedilmiş idrakiyle eşyanın tülünü, gizli bilimsel kapıları açması onun farklılığıdır. Deha tanrı tarafından kendisine verilen zekâyı, yeteneği, yükü, mutluluğu yine tanrı tarafından kendine verilen duygularla dindirmesini bilir. Dâhi kimdir?Misfist, başına buyruk, saplantılı, asi, toplumdan izole bir tip midir? “Tanrı’nın feshi” ile doğan boşluğu telafi etmek için icat edilmiş bir figür, sıradan insanların avuntusu, halk yığınlarının tesellisi midir?Bir de şu: Dehaya inanmalı mıyız?